Casus gruttoland van Bote de Boer

Onze bedrijfseconomische adviseur Jelmer Sietzema heeft eind vorig jaar advies uitgebracht aan melkveehouder De Boer uit Tjerkwerd. LAP-adviseur Doede Kooistra was nauw bij de totstandkoming van deze casus betrokken.

De familie De Boer heeft een melkveebedrijf met een bedrijfsvoering gericht op weidevogelbeheer. Eén van de zonen is in de maatschap gekomen en om zowel het inkomen als de zorg voor de weidevogels op niveau te houden, dient de bedrijfsvoering bijgestuurd te worden.

Vraag aan de LAP:

‘Hoe kan gezorgd worden voor én een gezond verdienmodel voor de boer en een blijvende bloeiende biotoop voor de vele weidevogels die nu van het land gebruik maken?’

LAP-aanpak

Onze adviseur heeft een projectplan op hoofdlijnen opgesteld, waarmee de betreffende melkveehouder in samenwerking met partijen, zoals de provinsje Fryslân en Agrarisch Natuurfonds Fryslân, tot verdere afspraken kan komen en uiteraard tot uitvoering.

Stavaza

Inmiddels is bovengenoemde traject in de fase beland dat Agrarisch Natuurfonds Fryslân certificaten te koop aanbiedt waarmee burgers en andere partijen door aankoop kunnen zorgen dat het weideland een parel blijft voor de weidevogels. Lees hier meer over dit project.

Weidevogelaanpak van de melkveehouder

De weidevogelparel is een zeer goed broedgebied van de grutto’s, kieviten en tureluurs. Jaarlijks zijn er zo’n 200 weidevogelnesten te vinden.

Om de weidevogels te helpen beheert hij twintig hectare als agrarische natuur. Het grondwaterpeil is daar omhoog gebracht, er wordt alleen bemest met ruige stalmest, het gras is daar kruidenrijk en het maaien stelt hij uit om zo veel mogelijk kuikens vliegvlug te krijgen.

Fijn dat de LAP een bijdrage heeft kunnen leveren om dit project een fase verder te brengen.

GEZOCHT: Akkerbouwers en melkveehouders in de Fries/Groningse Kleischil voor bodemexperimenten!

Bent u boer in de Fries/Groningse Kleischil en wilt u de bodem op uw bedrijf verbeteren? Denkt u na over het toepassen van nieuwe methoden? Dan is dit uw kans! Laat Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw weten waarmee u wilt experimenteren om te ervaren hoe de bodemweerbaarheid (biologie, fysisch en nutriënten) verandert en wat het effect is op de opbrengst en kwaliteit van een gewas.

Vorig jaar zijn vier veldexperimenten gestart. Er is ruimte voor nieuwe experimenten in de groeiseizoenen 2023-2024. Rondom een experiment wordt een groep met collega-boeren gevormd en deze krijgen ondersteuning van een begeleider. Experimenten sluiten aan bij het streefbeeld en actieplan voor de Kleischil. De looptijd is maximaal 2 jaar (’23-’24).

Vanuit het Groningse deel van de Kleischil hebben we inmiddels aanmeldingen ontvangen. We zoeken nog boeren in het Friese deel!
Mocht u mee willen doen, laat Harold Martens dan voor 1 februari weten op welke bodemgerelateerde thema’s u ervaring wilt opdoen (maximaal 1 A4). Vol=vol!

Kijk hier voor meer informatie en aanmelden.

Samen met gedeputeerde Fokkinga op bezoek bij Woudstra’s pleats

Vandaag hadden we onze jaarlijkse bijeenkomst met gedeputeerde Fokkinga, mensen van de afdeling Landbouw, afdeling Natuur van provinsje Fryslân, het bestuur van Living Lab Fryslân en ons team. We waren dit keer te gast bij Jan en Jojanneke Woudstra van Woudstra’s pleats.

Vice versa is veel kennis en inspiratie gedeeld.

  1. We zijn begonnen met een presentatie van Jan Woudstra over hun bedrijfsvoering

In het kort: In 2020 hebben zij diverse (voeder)hagen aangeplant rondom de boerderij. Deze fungeren o.a. als veekering, voeding voor de koeien en zorgen zichtbaar voor veel biodiversiteit.

Zij geloven in een goede balans tussen ecologie en economie in hun bedrijfsvoering. Kringlopen op het bedrijf worden zo goed mogelijk gesloten. Dit geldt niet alleen voor ecologische kringlopen, maar wordt bijv. ook doorgevoerd bij verbouwingen door bouwmateriaal te hergebruiken.

Bij alle activiteiten is veel aandacht voor het omringende natuurlijke Friese landschap. Ruwvoer wordt van eigen land gehaald en ze boeren ‘grondgebonden’. Dit betekent dat het aantal koeien in balans is met het aantal hectare land.

Voederhagen

Nu helpen ze met het initiatief Boeren met bomen andere boeren om voederhagen te planten. De hagen bieden veel biodiversiteit en in de planten zitten veel mineralen en tannines voor het vee. Heel fijn dat dit onderdeel nu ook is opgenomen in het nieuwe GLB, zodat boeren hier een vergoeding voor kunnen krijgen.

Minder eiwit – gunstig ureumgetal

Volgens Jan is de grootste winst voor melkveehouders te halen in minder eiwit.  Hij streeft naar een ureumgetal van 18 punten. Dan is het financiële voordeel het grootst, hij hoeft minder mest af te voeren en koopt minder eiwit aan.

Drugs

Vergelijk kunstmest maar gerust met drugs. Afbouwen moet je rustig aan doen.

2. Collega Carla Boonstra vertelde over de stavaza rondom Living Lab

We zitten ver boven de gestelde provinciale doelstellingen. Verder:

  • Dit jaar zijn er maar liefst 13 studiegroepen actief!
  • Op alle andere onderdelen zitten we in de groene cijfers.
  • We richten ons steeds meer niet alleen op de boeren, maar op de periferie, de schil, om de boeren heen. Dit zijn immers belangrijke beïnvloeders van boeren en niet alleen boeren moeten een omwenteling maken, maar alle ketenpartijen.
  • I.v.m. kringlooplandbouw richten we ons langzamerhand ook meer op akkerbouw.
  • Verder zien we dat de afgelopen jaren een verschuiving is ontstaan in doelgroepsegmenten, inmiddels zijn we bij het ’tweede peloton’ aanbeland.

3. Collega Martine Hijlkema vertelde over de stavaza rondom de Landbouw Adviespool.

  • Gunstig is dat we al op 51 gerealiseerde casussen zitten.
  • Boeren weten de LAP steeds beter te vinden en
  • we merken dat men via mond tot mond reclame bij de LAP komt.
  • Daarnaast zijn er andere initiatieven in de provinsje die gebruik willen maken van de tool / het format van de LAP. Denk aan boerenexperimenten vanuit de Regiodeal natuurinclusieve landbouw – Friese Kleiweide en vanuit de projectgroep rondom de Veenweide is interesse om de adviseurs van de LAP in te zetten voor vraagstukken van hun boeren.

Tenslotte:

Het was goed om met elkaar van gedachten te wisselen over hoe het veld er voor staat, waar we nog meer de verbinding kunnen vinden en de blik alvast te richten op toekomstige uitdagingen.

LAP-case uitgelicht: verbeteren trapgevoeligheid

Eerder dit jaar kregen wij bij de Landbouw Adviespool de vraag van een melkveehouder, hoe hij de draagkracht van zijn grond zou kunnen verbeteren, zodat zijn vee meer uren zou kunnen weiden. LAP-adviseur Johannes Fopma heeft hierover advies uitgebracht.

Koe, mest, bodem en gewas hebben allemaal invloed op de bedrijfskringloop. Voor dit bedrijf is een radardiagram opgesteld, bestaande uit een set van indicatoren waar een score van 1 tot 5 aan is gegeven. 1 is slecht en 5 is goed. De indicatoren zijn zo gekozen dat ze uiteindelijk allemaal een relatie hebben met de duurzaam boeren. Resultaten uit de kringloopwijzer, kuilanalyse, bodemanalyse, bodem conditiescore, drijfmestanalyse en tijdens het bedrijfsbezoek geïnventariseerde gegevens zijn in het diagram verwerkt. Vervolgens worden er een aantal tips gegeven om nog beter te scoren.

Kort gezegd zijn de tips:

  • meer weiden
  • minder kali in de mest
  • meer vaste mest of bokashi
  • Ca/Mg verhouding herstellen
  • Waterinlopen optimaliseren
  • Diepwortelende gewassen telen
  • Kali in 1e snede verlagen door drijfmest verdelen
  • Storende laag opheffen door woelen met woelpoot

Het hele artikel lees je hier

Loop jij rond met een vraag over jouw boerenbedrijf op het gebied van natuurinclusieve landbouw? En wil je graag onafhankelijk advies? Neem dan contact op met de LAP.

Boerenexperimenten in de Friese kleiweide – de LAP helpt

Vanuit de Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw worden vernieuwende ideeën van twee of meer agrarische ondernemers ondersteund.  Denk bijv. aan een experiment op het gebied van natuurinclusieve teelttechniek, perceelinrichting, smart farming en/of gebruik van omgevingsfactoren of een combinatie daarvan.

Voor wie?

Samenwerkingsverbanden van twee of meer agrarische ondernemers in de Friese Kleiweide al dan niet samen met gebiedspartijen als terreinbeheerders of ketenpartijen. Hierbij moet een agrarische ondernemer als penvoerder op te treden.

De LAP kan boeren helpen met hun aanvraag om zo inhoud te geven aan het projectplan, de begroting en dekkingsplan. De LAP regelt dan een adviseur met de expertise die aansluit bij de plannen van de ondernemer. Neem gerust contact met ons op en we helpen je verder.

Kenniscarrousel: ûnder de streep

Op dinsdag 11 oktober a.s. organiseert Living Lab Fryslân i.s.m. de Landbouw Adviespool van 9.00 – 14.30 uur een Kenniscarrousel in De Wartenster in Wartena. Een Kenniscarrousel is een kennisdag met een praktische insteek. De aanwezigen krijgen kennis aangereikt, maar gaan waar mogelijk tijdens de workshops ook praktisch aan de slag (denk aan zelf berekeningen maken, etc.).

Het thema van de Kenniscarrousel van dit jaar is Verdienmodellen. Na een algemene, plenaire inleiding gaan we in kleinere groepen in kennissessies en workshops verder aan de slag. We gaan in op mogelijkheden, geven inzicht en inspiratie.

Workshop-aanbod

  1. Nieuwe GLB en eco – regelingen.
    Met medewerking van:

    • Melkveehouder Thom Miedema
    • Provincie Fryslân
    • RVO
    • Alfa Accountants (Akkelien Hettinga)
  2. Hoe kan een emissiearme bedrijfsvoering leiden tot een gunstig verdienmodel?
    Met medewerking van:

  3. Kansen voor de agrarische sector voor het bieden van oplossingen voor klimaat- en andere maatschappelijke uitdagingen. Mét een interessant verdienmodel.
    Met medewerking van:

    • Pieter van der Valk
  4. Hoe zorg ik met een verbeterde marketing- en communicatieaanpak voor meer rendement in mijn extra bedrijfstakken?
    Met medewerking van:

    • Carla Boonstra
  5. Regeneratieve landbouw = lonend. Resultaten en inzichten uit het project ‘Onder de streep’. Kennis- en inspiratiedeling uit de (studie) groep, met o.a. Friese boeren.
    Met medewerking van:

  6. Zelf rekenen aan extensivering. Met medewerking van:

Eén van de workshops van deze dag zal in het teken staan van het project ‘Onder de streep, dit is eerder door een samenwerking met Wij.Land, Living Lab Fryslân, De Natuurverdubbelaars en ALAN Accountants ontstaan. Er hebben al 10 – 15 Friese innovatieve boeren aan dit project meegedaan, waarbij berekend is wat je onder de streep overhoudt als bedrijf wanneer je in verregaande mate natuurinclusieve landbouw toepast. Het doel van dit project is om bedrijfskundig en boekhoudkundig inzichtelijk te maken wat deze manier van landbouw doet met het businessmodel van agrariërs. Er is eind dit jaar ruimte voor meer boeren om aan een studiegroep met dit thema mee te gaan doen.

Verder komt het nieuwe GLB en de Eco-regelingen aan bod. Denk daarnaast aan Bedrijfseconomisch advies, wellicht komt er nog een workshop Marketing (interessant voor boeren die aan huis of via een ander kanaal verkopen) en er komt nog meer. In september volgt duidelijkheid over het gehele programma.

Na de gezamenlijke lunch vinden er nog veldbezoeken met verschillende thema’s plaats bij boeren in de omgeving van Wartena.

Deelname aan studiegroepen

Heb je na deze dag behoefte aan meer verdieping? Dan bieden we de mogelijkheid om je in te schrijven voor verschillende studiegroepen, die vanaf eind 2022 van start gaan.

Aan deze dag zijn voor de aanwezigen geen kosten verbonden. Je kunt nu alvast je plek reserveren, er is plaats voor maximaal 85 deelnemers.

Deelname aan studiegroepen over natuurinclusieve landbouw

Living Lab Fryslân en de agrarische collectieven in Fryslân zijn van plan om dit najaar gezamenlijk 5 studiegroepen op te zetten vanuit de Landbouwadviespool (LAP) Fryslân. Wil je van collega-agrariërs en experts leren over onderwerpen als kruidenrijk grasland, bodembeheer, optimaliseren van de bedrijfskringloop of de economische aspecten van natuurinclusieve landbouw (NIL), meld je dan aan.

Deelname

Deelname is gratis, vanwege een bijdrage uit de Sabe regeling. Je kunt je individueel aanmelden of als groep. Je mag ook zelf een onderwerp aandragen. De bijeenkomsten hebben een praktische insteek.

Opbouw studiegroepen

  • Een studiegroeptraject bestaat uit 4 bijeenkomsten en een excursie.
  • Er zijn 5-10 deelnemers.
  • Samen met de deelnemers wordt het programma opgesteld.
  • De begeleider is een ervaren studiegroepbegeleider of een coördinator vanuit het collectief
  • Er is ruimte voor het inschakelen van inhoudelijke experts
  • Ieder bedrijf is anders, er is ruimte om in te haken op ieders persoonlijke situatie.
  • Studiegroepen kunnen starten vanaf het najaar 2022.

Interactie tussen studiegroepen

  • Elk jaar is er een symposium met de terugkoppeling uit de 5 lopende studiegroepen, relevante workshops en presentaties.
  • Er worden twee korte webinars georganiseerd over inhoudelijke relevante onderwerpen.

Onderwerpen

De onderwerpen die centraal staan in de studiegroep worden bepaald op basis van de behoefte van de deelnemers, maar je kunt denken aan:

  • Natuurinclusieve landbouw (maatregelen en inpassing in bedrijf)
  • Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (maatregelen, beheer en inpassing in bedrijf)
  • Optimaliseren bedrijfskringloop
  • Kruidenrijk grasland (inpassing en beheer)
  • Eiwitgewassen
  • Bodem
  • Bedrijfseconomische aspecten van ANLb en natuurinclusieve landbouw
  • Samenwerking melkveehouderij en akkerbouw
  • Biodiversiteit rondom het boerenerf

De Landbouwadviespool (LAP)
De pool is opgezet door Living Lab Fryslân en heeft een nauwe band met de agrarische collectieven. Er zijn inmiddels zo’n 30 onafhankelijke adviseurs aangesloten, elk expert op zijn/haar eigen gebied en er zijn 40 cases afgerond. De LAP is hét platform en instrument voor kennisdeling over Natuurinclusieve landbouw binnen Fryslân, zowel voor individuele vragen als leren in groepen.

Aanmelden

Heb je belangstelling voor één van onze studiegroepen? Meld je alvast aan via deze link
In samenspraak met de agrarische collectieven worden de studiegroepen opgezet en de onderwerpen bekend gemaakt. Er is plek voor 5 groepen.

Mening van Friese boeren over natuurinclusieve landbouw

Begin dit jaar is door de provinsje Fryslân i.s.m. de WUR en ons een enquête over natuurinclusieve kringlooplandbouw opgesteld en verspreid onder Friese boeren.

Samenvatting:

De enquête is door 383 boeren volledig ingevuld. 77% daarvan is melkveehouder, 7% akkerbouwer, 0,3% glastuinbouwer, 4,9% gemend bedrijf, 1% intensieve veehouderij en 9,7% vormde een gemende groep van geiten-, zoogdieren-, schapen-, paardenhouderij- en loonbedrijven. 91% heeft een regulier boerenonderneming en de overige ondernemers richten zich op biologisch(-dynamisch) boeren.

De resultaten dragen direct bij aan de gezamenlijke aanpak van een aantal actiepunten uit de Friese Landbouwagenda die de provincie de komende jaren samen met boeren wil oppakken.

Het blijkt uit de resultaten dat:

De meeste boeren heil zien om meer te gaan doen aan duurzaam bodembeheer. Weide- en akkervogelbeheer is populair en 46% is al druk met het welzijn van hun dieren en willen hier nog meer aandacht aan besteden. De omslag naar een volledige biologische of biodynamische vorm van landbouw is voor maar liefst zo’n 80-90% een brug te ver.

Verder geeft meer dan de helft van de boeren aan dat de wensen uit de markt en van overheden te vaag zijn.

Klik hier om de volledige samenvatting te lezen.

Transitiefonds

Een onderdeel van de Landbouwagenda is een transitiefonds voor de omschakeling naar natuurinclusieve kringlooplandbouw. We zijn daarom benieuwd naar waar boeren op dit moment staan met hun bedrijf, waarmee zij aan de slag willen en tegen welke belemmeringen zij aanlopen.

In gesprek

  • 62 Boeren hebben aangegeven gebruik te willen maken van een adviseur van de Landbouw Adviespool.
  • 135 Boeren zijn bereid om met een
    gedeputeerde, statenlid of ambtenaar van de provincie in gesprek te gaan. De provincie
    nodigt deze mensen hiervoor uit.

Inmiddels is een paar keer een groep boeren bij de provinsje op bezoek geweest en in gesprek gegaan met ambtenaren. Voor beide kanten leverde dit meerwaarde op in de vorm van begrip voor elkaar en goed om een gezicht bij de verhalen te hebben. Bij de uitrol van de Landbouwagenda wordt rekening gehouden met de inzichten die de enquête en de gesprekken hebben opgeleverd.

Overige inzichten, opvallende zaken

  • Een aantal boeren geeft aan dat natuurinclusieve landbouw nog steeds een holle frase is. Wat wordt er precies mee bedoeld?
  • Het sentiment is nogal wrang, de verhouding tussen overheid – boer is momenteel niet op z’n sterkst.
  • Wet- en regelgeving strookt niet altijd met natuurinclusieve landbouw, dit wekt frustratie op.
  • Kringlooplandbouw is een farce. Het moet een kringloop gemeenschap worden. De burger/consument is het grote gat in de kringloop; er worden allerlei eisen gesteld aan de boer, maar uiteindelijk koopt men toch dát, net iets duurdere, product niet.
  • Het merendeel van de boeren wil wel en ook nog wel meer natuurinclusief worden, maar er staat nog niet voldoende rendement tegenover.
  • Boeren geven aan dat overheden zelf het goede voorbeeld moeten tonen en de eigen zaken op orde moeten hebben. Denk aan bestrijding van de Berenklauw, Jacobskruiskruid, distels, etc. Incl. goed bermonderhoud en maaien.
  • Waar de meeste boeren mee aan de slag willen is: Duurzaam bodembeheer, energie-opwekking, werken met andere machinerie, weidegang en kunstmestreductie.
  • De intentie van de enquête is goed, dat de ambtenaren met boeren in gesprek gaan en dat niet alleen besluiten en regels uitgedacht en genomen worden vanachter een bureau.
  • Boer boer laten zijn en niet de ambtenaren de regie geven.
  • Er zijn genoeg ideeën, initiatieven en bijeenkomsten. Daaraan ligt het niet dat de transitie niet sneller dan snel gaat.
  • Denk niet te makkelijk over de transitie naar natuurinclusief; een goed verdienmodel maken met deze vorm van landbouw vraagt veel creativiteit, ambtenaren moeten daar niet te makkelijk over denken.
  • Werk meer vanuit een integrale visie. Niet alleen de boeren indelen met termen, maar bijv. met sterren en dan ook de hele sector eromheen indelen met sterren.
  • Er is grote behoefte aan een duidelijk en stabiel beleid voor op de langere termijn.
  • Plannen moeten gestaafd worden aan de realiteit en niet alleen vanachter een bureau uitgedacht, zonder in gesprek te gaan met boeren.
  • Flexibeler met elkaar omgaan en geen extra controle; niet vanuit wantrouwen met elkaar omgaan.
  • Natuurclubs krijgen voor miljoenen aan subsidies en donaties en daar zie je in de praktijk weinig van terug. Boeren doen veel meer aan landschapsbeheer, maar krijgen daar nauwelijks tot niet voor betaald. Dit is niet eerlijk en klopt niet.
  • Een transitie slaagt niet in een paar jaar, ga uit van langere periodes, minimaal 8 jaar.
  • De omslag moet financieel uit kunnen en liever natuurlijk financiële meerwaarde opleveren.
  • Werken MET boeren. Niet ZONDER boeren. Boeren een vergoeding geven voor beheer van land(schap). Richten op gezinsbedrijf niet op industrieel bedrijf. Dus bijv. een maximale vergoeding per bedrijf en geen hectare vergoeding.
  • Boeren hebben hun tijd wel nodig om voor de dieren te zorgen en AL het papierwerk bij te houden. Laat de provinsje daar wat aan doen; maak het boeren makkelijker om ergens aan mee te doen.